Kişilik: Genlerin Kuklası mıyız, Çevrenin Ürünü mü?

Giriş

Reklam

1979 yılında Jim Lewis ve Jim Springer adında, doğar doğmaz ayrılmış tek yumurta ikizleri 39 yıl sonra ilk kez bir araya geldi. Sonuç bilim dünyasını şoke etti: İkisi de aynı marka sigarayı içiyor, tırnaklarını aynı şekilde yiyor, köpeklerine "Toy" adını vermişler ve marangozluk yapıyorlardı.

Bu olay, psikolojinin en büyük tartışmasını yeniden alevlendirdi: Doğa (Genetik) mı, Yetiştirilme (Çevre) mi?

Görsel: DNA sarmalı ve çevre etkileşimini gösteren soyut bir illüstrasyon

Minnesota İkiz Çalışmaları: Rakamlar Ne Diyor?

Dr. Thomas Bouchard'ın yürüttüğü efsanevi araştırmada, farklı ailelerde büyüyen ikizler incelendi. Sonuçlar kişiliğin %40 ile %60 oranında genetik olduğunu gösterdi.

Big Five (5 Büyük Faktör) Kalıtsallık Oranları:

Dışadönüklük: %54 (En genetik özellik)
Açıklık (Yeniliğe Açıklık): %57
Nevrotiklik (Duygusal Dengesizlik): %48
Sorumluluk: %49
Uyumluluk: %42 (En çok çevreyle şekillenen)

Bu tablo şunu gösteriyor: Ne kadar sosyal olduğunuz büyük oranda genlerinizde yazılı, ama ne kadar "nazik" olduğunuzu aileniz ve çevreniz belirliyor.

Epigenetik: Genler Kader Değildir

2000'li yıllarda keşfedilen Epigenetik, oyunu değiştirdi. Genleriniz bir piyano tuşları gibidir; sabittir. Ancak o tuşlara hangi sırayla ve ne kadar sert basılacağını Çevre (stres, beslenme, travma) belirler.

Örneğin, "Depresyon Geni" (5-HTT) taşıyor olabilirsiniz. Ancak çocukluğunuzda sevgi dolu bir ortamda büyüdüyseniz, bu gen asla "aktif" (switch on) hale gelmeyebilir. Yani genler silahı doldurur, tetiği çevre çeker.

Görsel: Genlerin açılıp kapanmasını simgeleyen bir düğme metaforu

Orkideler ve Karahindibalar Teorisi

Bilim insanları çocukları ikiye ayırır:

Karahindibalar (Dandelions): Çoğunluktadır. Hangi ortamda olursa olsun büyürler. Genetikleri sağlamdır, dış etkenlerden az etkilenirler.
Orkideler (Orchids): Çok hassastırlar. Kötü ortamda hemen solarlar (psikolojik sorunlar yaşarlar), ama doğru ortamda herkesten daha muhteşem açarlar (dahi olurlar).

Sonuç: %50/%50 Dansı

"Kişiliğim böyle, değişemem" demek bilimsel olarak yanlıştır. Evet, hamurunuz (genetik) bellidir, ama o hamurdan kek mi yoksa ekmek mi yapacağınız (epigenetik) sizin elinizdedir. 30 yaşından sonra bile beyniniz (Nöroplastisite) ve kişiliğiniz değişebilir.